Diagnoza jako proces wspierania rozwoju dziecka
Nowa podstawa programowa wychowania przedszkolnego, obowiązująca od 1 września 2026 r., wzmacnia znaczenie systematycznej obserwacji pedagogicznej jako podstawowego narzędzia poznawania potrzeb, możliwości i potencjału dziecka. Nauczyciel obserwuje dziecko w różnorodnych sytuacjach edukacyjnych, dokumentuje jego postępy oraz opracowuje diagnozę dojrzałości szkolnej dla dzieci objętych rocznym przygotowaniem przedszkolnym.
Diagnoza gotowości szkolnej nie jest jednorazowym badaniem ani testem. Stanowi podsumowanie wielomiesięcznej obserwacji funkcjonowania dziecka w naturalnych sytuacjach zabawy, nauki i codziennej aktywności. Jej celem jest określenie stopnia przygotowania dziecka do podjęcia nauki w szkole oraz zaplanowanie działań wspierających jego dalszy rozwój.
Co zmienia nowa podstawa programowa?
Nowa podstawa programowa odchodzi od koncentrowania się wyłącznie na wiedzy i gotowości do opanowania umiejętności szkolnych. Szczególny nacisk położono na:
- sprawczość dziecka,
- samodzielność i odpowiedzialność,
- współpracę z innymi,
- umiejętność uczenia się,
- komunikowanie się,
- kreatywność,
- rozwiązywanie problemów,
- dobrostan psychiczny i fizyczny,
- aktywne poznawanie świata poprzez doświadczenie.
Dlatego współczesna diagnoza gotowości szkolnej obejmuje znacznie szerszy zakres funkcjonowania dziecka niż dotychczas.
Dziewięć obszarów diagnozy gotowości szkolnej
Podstawą diagnozy powinny być osiągnięcia dziecka opisane w dziewięciu obszarach wskazanych w nowej podstawie programowej.
1. Obszar społeczny – budowanie relacji, działanie z innymi i dla innych
Nauczyciel obserwuje, czy dziecko:
- współpracuje z rówieśnikami,
- uczestniczy w podejmowaniu decyzji grupowych,
- przestrzega ustalonych zasad,
- rozwiązuje konflikty,
- okazuje szacunek innym osobom,
- rozumie swoją przynależność do rodziny, grupy i społeczności.
2. Obszar osobisty – poznanie siebie, kierowanie sobą, wybieranie dobra
Przedmiotem obserwacji jest:
- samodzielność,
- odpowiedzialność za własne działania,
- świadomość swoich emocji,
- umiejętność dokonywania wyborów,
- wytrwałość w działaniu,
- radzenie sobie z trudnościami.
3. Obszar zdrowotny – troska o ciało, zdrowie i bezpieczeństwo
Diagnoza obejmuje:
- nawyki zdrowotne,
- aktywność fizyczną,
- przestrzeganie zasad bezpieczeństwa,
- dbałość o higienę,
- rozumienie znaczenia zdrowego stylu życia.
4. Obszar komunikacyjny – porozumiewanie się z innymi
Nauczyciel analizuje:
- rozwój mowy,
- bogactwo słownictwa,
- rozumienie komunikatów,
- umiejętność prowadzenia rozmowy,
- wyrażanie własnych myśli i potrzeb.
5. Obszar poznawczy – rozumienie świata
Obserwacji podlega:
- ciekawość poznawcza,
- zadawanie pytań,
- wyciąganie wniosków,
- dostrzeganie zależności przyczynowo-skutkowych,
- poszukiwanie rozwiązań problemów.
6. Obszar twórczy – wyrażanie siebie poprzez różne formy ekspresji
Dziecko prezentuje swoje możliwości poprzez:
- działalność plastyczną,
- muzykę,
- ruch,
- teatr i zabawę symboliczną,
- własne pomysły i rozwiązania.
7. Obszar matematyczny – rozumowanie matematyczne
W diagnozie uwzględnia się:
- liczenie,
- klasyfikowanie,
- porównywanie wielkości,
- rozumienie relacji przestrzennych,
- rozwiązywanie prostych problemów matematycznych.
8. Obszar przyrodniczy – rozumienie środowiska naturalnego
Nauczyciel obserwuje:
- zainteresowanie przyrodą,
- prowadzenie obserwacji,
- dostrzeganie zmian zachodzących w środowisku,
- postawy proekologiczne.
9. Obszar przygotowania do nauki szkolnej i uczenia się
Ocenie podlegają między innymi:
- koncentracja uwagi,
- pamięć,
- gotowość do nauki czytania i pisania,
- sprawność grafomotoryczna,
- organizacja własnej pracy,
- umiejętność korzystania z nabytych doświadczeń podczas rozwiązywania nowych zadań.
Mocne strony i potencjał dziecka
W nowej podstawie programowej wyraźnie podkreśla się znaczenie sprawczości dziecka, jego aktywności oraz indywidualnego potencjału. Dlatego diagnoza gotowości szkolnej nie powinna koncentrować się wyłącznie na trudnościach czy deficytach. Równie ważne jest dostrzeganie zainteresowań, uzdolnień, mocnych stron i sukcesów dziecka.
Współpraca z rodzicami
Informacja o gotowości dziecka do podjęcia nauki w szkole stanowi podsumowanie obserwacji prowadzonych przez nauczyciela. Powinna wskazywać zarówno osiągnięcia dziecka, jak również obszary wymagające dalszego wsparcia. Dzięki współpracy przedszkola i rodziny możliwe jest stworzenie warunków sprzyjających osiągnięciu przez dziecko sukcesu szkolnego.
W świetle nowej podstawy programowej z 2026 r. diagnoza gotowości szkolnej staje się procesem wielowymiarowym, obejmującym dziewięć obszarów osiągnięć dziecka oraz rozwój kompetencji niezbędnych do uczenia się przez całe życie. Jej celem nie jest ocena poziomu wiedzy dziecka, lecz rozpoznanie jego potencjału, potrzeb rozwojowych i stopnia przygotowania do podjęcia nauki w szkole podstawowej. Dobrze przeprowadzona diagnoza pozwala nauczycielowi, rodzicom i przyszłym nauczycielom dziecka wspólnie wspierać jego harmonijny rozwój i budować fundament przyszłych sukcesów edukacyjnych.
.png)
