Od diagnozy do organizacji wsparcia: konsekwencje reformy orzecznictwa oświatowego

 

Skutki zmian w systemie wydawania orzeczeń i opinii dla szkół i przedszkoli oraz jednostek samorządu terytorialnego od 1 września 2026 r.

System wydawania orzeczeń i opinii przez publiczne poradnie psychologiczno‑pedagogiczne stanowi jeden z kluczowych elementów organizacji edukacji uczniów z niepełnosprawnościami oraz ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Na jego podstawie szkoły organizują kształcenie specjalne, pomoc psychologiczno‑pedagogiczną oraz inne formy wsparcia dostosowane do indywidualnych możliwości psychofizycznych dziecka lub ucznia. Wejście w życie rozporządzenia Ministra Edukacji z dnia 2 marca 2026 r. wprowadza istotne zmiany systemowe, których konsekwencje będą szczególnie widoczne od 1 września 2026 r., a więc od początku roku szkolnego 2026/2027.

Nowe przepisy zmieniają dotychczasowy model orzekania, przesuwając akcent z formalnej diagnozy opartej głównie na dokumentacji medycznej na diagnozę funkcjonalno‑edukacyjną, silnie osadzoną w realiach pracy szkoły i przedszkola. W konsekwencji szkoły oraz jednostki samorządu terytorialnego zostają włączone w proces orzeczniczy w znacznie większym stopniu niż dotychczas.

Jednym z najważniejszych skutków zmian dla szkół jest obowiązek sporządzania informacji o funkcjonowaniu dziecka lub ucznia, stanowiącej element tzw. oceny funkcjonalnej. Od 1 września 2026 r. dokument ten staje się obligatoryjnym elementem postępowania prowadzonego przez poradnię psychologiczno‑pedagogiczną w sprawach dotyczących m.in. orzeczeń o potrzebie kształcenia specjalnego. Szkoła nie jest już wyłącznie podmiotem realizującym zalecenia zawarte w orzeczeniu, ale staje się aktywnym uczestnikiem etapu diagnostycznego, którego ustalenia mają bezpośredni wpływ na treść rozstrzygnięcia.

W praktyce oznacza to istotny wzrost odpowiedzialności dyrektora szkoły. To dyrektor odpowiada za zorganizowanie procesu przygotowania informacji o uczniu, zaangażowanie nauczycieli oraz specjalistów, a także za rzetelność i kompletność przekazywanych danych. Nowe przepisy wymuszają również zmianę sposobu dokumentowania udzielanej pomocy psychologiczno‑pedagogicznej oraz jej efektów, ponieważ efektywność dotychczasowych działań będzie jednym z elementów branych pod uwagę przy wydawaniu orzeczenia. Szkoła musi zatem prowadzić działania wspierające w sposób bardziej planowy, udokumentowany i spójny.

Zmiany te wpływają także na codzienną organizację pracy nauczycieli i specjalistów szkolnych. Informacje przekazywane poradni powinny obejmować nie tylko opis trudności ucznia, lecz również jego mocne strony, poziom funkcjonowania społecznego, edukacyjnego i emocjonalnego oraz wpływ środowiska szkolnego na proces uczenia się. Oznacza to konieczność ścisłej współpracy zespołów nauczycielskich oraz konsekwentnego stosowania wewnętrznych procedur diagnostycznych w szkołach.

Równolegle nowe rozporządzenie wywiera znaczący wpływ na funkcjonowanie jednostek samorządu terytorialnego. Od 1 września 2026 r. system orzeczniczy zostaje uporządkowany poprzez jednoznaczne wskazanie, że orzeczenia i opinie dla dzieci i uczniów z niepełnosprawnościami wydają wyłącznie właściwe terytorialnie publiczne poradnie psychologiczno‑pedagogiczne. Rozwiązanie to zwiększa przejrzystość systemu, ale jednocześnie nakłada na JST większą odpowiedzialność organizacyjną.

JST, jako organy prowadzące zarówno szkoły, jak i poradnie, muszą zapewnić odpowiednie warunki realizacji nowych zadań. Dotyczy to w szczególności zabezpieczenia kadry specjalistycznej w poradniach, organizacji pracy umożliwiającej przeprowadzanie złożonej diagnozy funkcjonalnej oraz zapewnienia spójności działań pomiędzy szkołami i poradniami. W praktyce nowe przepisy mogą prowadzić do zwiększenia kosztów funkcjonowania systemu wsparcia uczniów, zwłaszcza w zakresie pomocy psychologiczno‑pedagogicznej oraz kształcenia specjalnego.

Nowy model orzekania pośrednio wzmacnia także odpowiedzialność JST za realne wdrażanie zaleceń wynikających z orzeczeń. Skoro rozstrzygnięcia poradni będą w większym stopniu oparte na faktycznym funkcjonowaniu ucznia w szkole, to brak możliwości realizacji zaleceń może skutkować napięciami organizacyjnymi lub roszczeniami ze strony rodziców. Wymaga to od samorządów bardziej świadomego planowania sieci szkół, dostępności specjalistów oraz zaplecza organizacyjnego umożliwiającego realizację edukacji włączającej.

Podsumowując, zmiany obowiązujące od 1 września 2026 r. stanowią istotny etap reformy systemu orzecznictwa oświatowego. Szkoły zostają formalnie włączone w proces diagnostyczny, a jednostki samorządu terytorialnego przejmują większą odpowiedzialność za organizacyjną i finansową spójność systemu wsparcia. Nowy model, oparty na diagnozie funkcjonalno‑edukacyjnej, ma potencjał poprawy jakości orzeczeń oraz lepszego dopasowania form kształcenia do rzeczywistych potrzeb dziecka lub ucznia, wymaga jednak znacznego wysiłku organizacyjnego po stronie wszystkich uczestników systemu oświaty.

Zmiana zasad wydawania orzeczeń o potrzebie kształcenia specjalnego – analiza nowego rozporządzenia Ministra Edukacji

 

Nowe zasady wydawania orzeczeń i opinii w systemie oświaty

Orzeczenia i opinie wydawane przez publiczne poradnie psychologiczno‑pedagogiczne odgrywają kluczową rolę w polskim systemie oświaty, ponieważ stanowią fundament organizacji kształcenia specjalnego, pomocy psychologiczno‑pedagogicznej oraz wczesnego wspomagania rozwoju dziecka. W ostatnich latach coraz wyraźniej dostrzegano jednak potrzebę zmiany dotychczasowych zasad orzekania, zarówno ze względu na rosnącą liczbę dzieci i uczniów wymagających wsparcia, jak i na konieczność lepszego dostosowania systemu edukacji do ich rzeczywistych możliwości psychofizycznych.

Odpowiedzią na te potrzeby jest Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 2 marca 2026 r., które zastępuje dotychczas obowiązujące rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 7 września 2017 r. Nowy akt prawny został podpisany 2 marca 2026 r. i skierowany do ogłoszenia, a jego celem jest przede wszystkim poprawa organizacji i jakości usług świadczonych przez publiczne poradnie psychologiczno‑pedagogiczne, zwiększenie efektywności procesów decyzyjnych zespołów orzekających oraz lepsze wykorzystanie zasobów kadrowych poradni. W konsekwencji zmiany te mają prowadzić do poprawy dostępności wsparcia dla dzieci i uczniów wymagających pomocy w systemie oświaty.

Podstawą prawną wydania omawianego rozporządzenia jest art. 127 ust. 18 ustawy – Prawo oświatowe. Przepis ten upoważnia ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania do określenia, w drodze rozporządzenia, składu zespołów orzekających, trybu ich powoływania, szczegółowych zasad działania, trybu postępowania odwoławczego, a także wzorów orzeczeń i opinii, w tym opinii o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka. Jednocześnie ustawodawca wyraźnie wskazuje, że regulacje te powinny uwzględniać jak najpełniejszą realizację potrzeb dziecka lub ucznia oraz zapewniać możliwość dostosowania form wychowania przedszkolnego, form kształcenia i działań podejmowanych w ramach wczesnego wspomagania rozwoju do aktualnych możliwości psychofizycznych dziecka lub ucznia.

Na tle rozporządzenia z 2017 r. nowe przepisy wprowadzają istotną zmianę filozofii orzekania. Dotychczasowy model był w znacznym stopniu oparty na dokumentacji medycznej, a lekarz stanowił stały element zespołu orzekającego. W nowym rozporządzeniu wyraźnie wzmacnia się rolę zespołu orzekającego jako organu podejmującego decyzję w oparciu o diagnozę pedagogiczną, psychologiczną i funkcjonalną, prowadzoną w ramach systemu oświaty. Dokumentacja medyczna zachowuje znaczenie, jednak ma charakter pomocniczy i nie przesądza samodzielnie o treści rozstrzygnięcia. Zmiana ta oznacza przesunięcie ciężaru oceny z samego rozpoznania medycznego na całościową analizę funkcjonowania dziecka lub ucznia w środowisku edukacyjnym.

Nowe rozporządzenie porządkuje również kwestie organizacyjne i proceduralne. Wprowadzono jasne zasady dotyczące składu zespołów orzekających oraz możliwość zapraszania do udziału w ich pracach – za zgodą rodziców lub pełnoletniego ucznia – dodatkowych osób z głosem doradczym, takich jak tłumacz języka migowego czy specjalista wspierający komunikację. Rozwiązania te wzmacniają dostępność procedury orzeczniczej i lepiej odpowiadają na zróżnicowane potrzeby uczniów.

Szczególnie istotne znaczenie w kontekście edukacji ma dwuetapowe wejście w życie nowych przepisów. Zasadnicza część regulacji obowiązuje od 14 kwietnia 2026 r., natomiast przepisy o charakterze systemowym zaczynają obowiązywać od 1 września 2026 r., a więc od nowego roku szkolnego. Ten drugi termin dotyczy w szczególności rozwiązań związanych z organizacją orzekania dla dzieci i uczniów z niepełnosprawnościami w powiązaniu z pracą szkół i przedszkoli.

Od 1 września 2026 r. szczególnego znaczenia nabiera obowiązek wydawania orzeczeń i opinii przez właściwe terytorialnie publiczne poradnie psychologiczno‑pedagogiczne, co porządkuje system i eliminuje dotychczasowe rozproszenie kompetencji. Jednocześnie wprowadzony zostaje model oparty na obowiązkowej ocenie funkcjonowania dziecka lub ucznia, przygotowywanej z udziałem szkoły lub przedszkola. Ocena ta ma stanowić integralny element procesu diagnostycznego i podstawę do formułowania rozstrzygnięć przez zespół orzekający.

Podsumowując, rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 2 marca 2026 r. stanowi jeden z najistotniejszych aktów wykonawczych w obszarze edukacji włączającej w ostatnich latach. Wprowadza ono spójny, bardziej przejrzysty i edukacyjnie zorientowany model orzekania, w którym kluczowe znaczenie ma realne funkcjonowanie dziecka lub ucznia w środowisku wychowania przedszkolnego i kształcenia. Od roku szkolnego 2026/2027 nowe przepisy tworzą ramy systemowe sprzyjające lepszemu dostosowaniu edukacji do indywidualnych potrzeb oraz możliwości psychofizycznych dzieci i uczniów.

• Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1043 ze zm.),
• Ustawa z dnia 19 sierpnia 2011 r. o języku migowym i innych środkach komunikowania się (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 20),
• Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1461 ze zm.),
• Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 7 września 2017 r. w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 2061),
• Rozporządzenia Ministra Edukacji z dnia 2 marca 2026 r. w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych (Dz.U. z 2026 r. poz. 428).

Jakość przedszkola – co naprawdę ma znaczenie dla rozwoju dziecka?

Stabilna relacja z dorosłym jako fundament jakości przedszkola

W debacie o jakości przedszkoli coraz częściej pojawiają się pytania o programy, ofertę zajęć dodatkowych czy nowoczesne rozwiązania edukacyjne. To ważne elementy, ale nie one decydują o tym, czy dziecko czuje się w przedszkolu bezpieczne i gotowe do rozwoju. Najważniejszym standardem jakości przedszkola pozostaje stabilna, uważna relacja z dorosłym – nauczycielem, który naprawdę zna dziecko.

Bogata oferta zajęć nie zastąpi uważnego nauczyciela, który obserwuje reakcje dziecka, rozumie jego emocje i potrafi na nie adekwatnie odpowiedzieć. W wieku przedszkolnym to nie ilość bodźców, lecz jakość codziennych doświadczeń ma kluczowe znaczenie. Dziecko uczy się świata przede wszystkim poprzez relację – poprzez sposób rozmowy, reagowanie na trudne emocje, wspólne przeżywanie codziennych sytuacji.

Codzienność, która buduje poczucie bezpieczeństwa

To właśnie codzienność przedszkolna: rytm dnia, przewidywalność zasad, spokojna obecność dorosłego, kształtuje u dziecka poczucie bezpieczeństwa. Kiedy dzieci wiedzą, czego mogą się spodziewać, łatwiej radzą sobie z emocjami, nawiązują relacje rówieśnicze i podejmują nowe wyzwania. Stabilna relacja z nauczycielem daje im pewność, że w razie trudności znajdą zrozumienie i wsparcie.

Dorosły, który jest obecny, uważny i przewidywalny, staje się dla dziecka punktem odniesienia. To w tej relacji dziecko uczy się regulowania emocji, rozwiązywania konfliktów i budowania zaufania do świata. Efekty tego procesu wykraczają daleko poza etap przedszkolny – wpływają na późniejsze funkcjonowanie w szkole i w relacjach społecznych.

Podejście Przedszkola Heliantus

W Przedszkolu Heliantus taka relacja stanowi fundament codziennej pracy wychowawczo‑edukacyjnej. Zespół pedagogiczny koncentruje się na tworzeniu stabilnego, spokojnego środowiska, w którym każde dziecko może rozwijać się w swoim tempie. Priorytetem jest stałość kadry, jasne zasady i uważne towarzyszenie dziecku w codziennych sytuacjach – zarówno tych radosnych, jak i trudniejszych.

Zamiast rywalizować liczbą atrakcji, Heliantus stawia na jakość relacji i spójność działań wychowawczych. Nauczyciele znają dzieci, ich potrzeby, możliwości i granice, a codzienny kontakt oparty jest na szacunku i wzajemnym zaufaniu. To właśnie ta stabilność pozwala dzieciom budować poczucie bezpieczeństwa, które jest warunkiem uczenia się, samodzielności i rozwoju społecznego.

Jakość, która ma znaczenie na lata

Edukacja przedszkolna nie polega na przyspieszaniu rozwoju ani na wypełnianiu planu zajęciami. Jej istotą jest stworzenie dziecku bezpiecznego miejsca, w którym może być sobą, doświadczać, popełniać błędy i stopniowo poznawać świat. Stabilna relacja z dorosłym jest w tym procesie nie do zastąpienia.

Właśnie dlatego w Przedszkolu Heliantus uważa się ją za najważniejszy standard jakości – bo to ona pozostaje z dzieckiem najdłużej i ma realny wpływ na jego dalszą drogę edukacyjną i społeczną.