Nowe zasady wydawania orzeczeń i opinii w systemie oświaty
Orzeczenia i opinie wydawane przez publiczne poradnie psychologiczno‑pedagogiczne odgrywają kluczową rolę w polskim systemie oświaty, ponieważ stanowią fundament organizacji kształcenia specjalnego, pomocy psychologiczno‑pedagogicznej oraz wczesnego wspomagania rozwoju dziecka. W ostatnich latach coraz wyraźniej dostrzegano jednak potrzebę zmiany dotychczasowych zasad orzekania, zarówno ze względu na rosnącą liczbę dzieci i uczniów wymagających wsparcia, jak i na konieczność lepszego dostosowania systemu edukacji do ich rzeczywistych możliwości psychofizycznych.
Odpowiedzią na te potrzeby jest Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 2 marca 2026 r., które zastępuje dotychczas obowiązujące rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 7 września 2017 r. Nowy akt prawny został podpisany 2 marca 2026 r. i skierowany do ogłoszenia, a jego celem jest przede wszystkim poprawa organizacji i jakości usług świadczonych przez publiczne poradnie psychologiczno‑pedagogiczne, zwiększenie efektywności procesów decyzyjnych zespołów orzekających oraz lepsze wykorzystanie zasobów kadrowych poradni. W konsekwencji zmiany te mają prowadzić do poprawy dostępności wsparcia dla dzieci i uczniów wymagających pomocy w systemie oświaty.
Podstawą prawną wydania omawianego rozporządzenia jest art. 127 ust. 18 ustawy – Prawo oświatowe. Przepis ten upoważnia ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania do określenia, w drodze rozporządzenia, składu zespołów orzekających, trybu ich powoływania, szczegółowych zasad działania, trybu postępowania odwoławczego, a także wzorów orzeczeń i opinii, w tym opinii o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka. Jednocześnie ustawodawca wyraźnie wskazuje, że regulacje te powinny uwzględniać jak najpełniejszą realizację potrzeb dziecka lub ucznia oraz zapewniać możliwość dostosowania form wychowania przedszkolnego, form kształcenia i działań podejmowanych w ramach wczesnego wspomagania rozwoju do aktualnych możliwości psychofizycznych dziecka lub ucznia.
Na tle rozporządzenia z 2017 r. nowe przepisy wprowadzają istotną zmianę filozofii orzekania. Dotychczasowy model był w znacznym stopniu oparty na dokumentacji medycznej, a lekarz stanowił stały element zespołu orzekającego. W nowym rozporządzeniu wyraźnie wzmacnia się rolę zespołu orzekającego jako organu podejmującego decyzję w oparciu o diagnozę pedagogiczną, psychologiczną i funkcjonalną, prowadzoną w ramach systemu oświaty. Dokumentacja medyczna zachowuje znaczenie, jednak ma charakter pomocniczy i nie przesądza samodzielnie o treści rozstrzygnięcia. Zmiana ta oznacza przesunięcie ciężaru oceny z samego rozpoznania medycznego na całościową analizę funkcjonowania dziecka lub ucznia w środowisku edukacyjnym.
Nowe rozporządzenie porządkuje również kwestie organizacyjne i proceduralne. Wprowadzono jasne zasady dotyczące składu zespołów orzekających oraz możliwość zapraszania do udziału w ich pracach – za zgodą rodziców lub pełnoletniego ucznia – dodatkowych osób z głosem doradczym, takich jak tłumacz języka migowego czy specjalista wspierający komunikację. Rozwiązania te wzmacniają dostępność procedury orzeczniczej i lepiej odpowiadają na zróżnicowane potrzeby uczniów.
Szczególnie istotne znaczenie w kontekście edukacji ma dwuetapowe wejście w życie nowych przepisów. Zasadnicza część regulacji obowiązuje od 14 kwietnia 2026 r., natomiast przepisy o charakterze systemowym zaczynają obowiązywać od 1 września 2026 r., a więc od nowego roku szkolnego. Ten drugi termin dotyczy w szczególności rozwiązań związanych z organizacją orzekania dla dzieci i uczniów z niepełnosprawnościami w powiązaniu z pracą szkół i przedszkoli.
Od 1 września 2026 r. szczególnego znaczenia nabiera obowiązek wydawania orzeczeń i opinii przez właściwe terytorialnie publiczne poradnie psychologiczno‑pedagogiczne, co porządkuje system i eliminuje dotychczasowe rozproszenie kompetencji. Jednocześnie wprowadzony zostaje model oparty na obowiązkowej ocenie funkcjonowania dziecka lub ucznia, przygotowywanej z udziałem szkoły lub przedszkola. Ocena ta ma stanowić integralny element procesu diagnostycznego i podstawę do formułowania rozstrzygnięć przez zespół orzekający.
Podsumowując, rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 2 marca 2026 r. stanowi jeden z najistotniejszych aktów wykonawczych w obszarze edukacji włączającej w ostatnich latach. Wprowadza ono spójny, bardziej przejrzysty i edukacyjnie zorientowany model orzekania, w którym kluczowe znaczenie ma realne funkcjonowanie dziecka lub ucznia w środowisku wychowania przedszkolnego i kształcenia. Od roku szkolnego 2026/2027 nowe przepisy tworzą ramy systemowe sprzyjające lepszemu dostosowaniu edukacji do indywidualnych potrzeb oraz możliwości psychofizycznych dzieci i uczniów.
- Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1043 ze zm.),
- Ustawa z dnia 19 sierpnia 2011 r. o języku migowym i innych środkach komunikowania się (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 20),
- Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1461 ze zm.),
- Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 7 września 2017 r. w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 2061),
- Rozporządzenia Ministra Edukacji z dnia 2 marca 2026 r. w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych (Dz.U. z 2026 r. poz. 428).
