Translate

niedziela, 12 października 2025

„Twój głos ma moc. Zadbaj o niego.”

Jak dbać o głos w pracy nauczyciela? Najczęstsze błędy, objawy przeciążenia i sposoby profilaktyki

Nauczyciele często chorują na gardło i krtań już w pierwszym roku pracy. Sprawdź, jak dbać o głos, uniknąć przeciążenia i stosować profilaktykę głosu w szkole.

Już w pierwszym roku pracy wielu nauczycieli zmaga się z problemami z gardłem i krtanią. Chrypka, ból, utrata głosu — to sygnały, których nie można lekceważyć. Głos jest podstawowym narzędziem w zawodzie pedagoga, a jego przeciążenie może prowadzić do poważnych chorób. Sprawdź, co mówią specjaliści i jak skutecznie chronić głos w pracy.

Głos – narzędzie, które pracuje bez przerwy

Każdy nauczyciel wie, jak trudno utrzymać uwagę uczniów w hałaśliwej klasie. W praktyce oznacza to codzienne mówienie przez kilka godzin, często podniesionym tonem. Głos jest więc nie tylko narzędziem, ale częścią tożsamości zawodowej pedagoga – przekazuje emocje, buduje relacje i autorytet.
Niestety, zbyt często nauczyciele zaczynają dbać o niego dopiero wtedy, gdy pojawi się problem.

Dlaczego nauczyciele chorują na gardło i krtań?

Specjaliści podkreślają, że wśród nauczycieli obserwuje się tzw. dysfonię zawodową – schorzenie wynikające z przeciążenia narządu głosu. Najczęstsze przyczyny to:

  • mówienie zbyt głośno i długo bez przerw,

  • stres, napięcie emocjonalne i nieprawidłowe oddychanie,

  • suchy klimat pomieszczeń (zwłaszcza zimą przy ogrzewaniu),

  • zła akustyka sal lekcyjnych,

  • mówienie „na resztkach powietrza”, bez podparcia oddechowego,

  • przemęczenie i brak regeneracji po infekcjach.

Foniatrzy zwracają uwagę, że większość młodych nauczycieli nie ma szkolenia z emisji głosu, mimo że to podstawa bezpiecznej pracy.

Objawy przeciążenia głosu – kiedy należy reagować

Pierwsze objawy są subtelne, ale szybko się nasilają:

  • chrypka, drapanie w gardle,

  • częste chrząkanie,

  • suchość w ustach,

  • łamanie się głosu,

  • uczucie napięcia w szyi lub karku.

Jeśli objawy utrzymują się dłużej niż 2–3 dni, zalecana jest konsultacja z laryngologiem lub foniatrą. Długotrwałe przeciążenie może prowadzić do powstawania guzków głosowych lub przewlekłej dysfonii.

Jak dbać o głos w pracy nauczyciela – profilaktyka i dobre nawyki

Zdaniem specjalistów, nauczyciele powinni traktować swój głos tak, jak sportowiec traktuje mięśnie — z troską i świadomością.
Oto kilka zasad higieny głosu:

  • Nawadniaj organizm – pij wodę niegazowaną małymi łykami przez cały dzień.

  • Unikaj kawy i alkoholu – wysuszają śluzówki.

  • Rób przerwy w mówieniu – każda chwila ciszy to regeneracja.

  • Nie krzycz – jeśli uczniowie hałasują, użyj sygnałów niewerbalnych.

  • Zadbaj o wilgotność powietrza w sali – idealnie 40–60%.

  • Oddychaj przeponą – mówienie na pełnym oddechu odciąża krtań.

  • Nie forsuj głosu w czasie choroby – lepiej wziąć dzień wolny niż doprowadzić do trwałego uszkodzenia.

Podparcie oddechowe – klucz do mocnego i zdrowego głosu

Większość problemów z głosem wynika z niewłaściwego oddychania. Właściwa technika, czyli tzw. podparcie oddechowe, polega na wykorzystywaniu przepony do kontrolowania wydechu. Dzięki temu głos jest stabilny, dźwięczny i nie wymaga krzyku.
Ćwiczenia oddechowe można wykonywać codziennie – np. przez 5 minut rano i po pracy. Prosty przykład:
 wdech nosem – zatrzymanie powietrza – powolny wydech ustami przez 6 sekund.

Ćwiczenia, które warto wykonywać

  • masaż karku i żuchwy przed lekcjami,

  • delikatne mruczenie na wydechu („mmm”),

  • rozluźnianie ramion i szyi,

  • ćwiczenia artykulacyjne („pa-ta-ka”, „ma-mo-mi”),

  • ćwiczenie „słomki” – mówienie przez cienką rurkę, które stabilizuje ciśnienie w drogach głosowych.

Relaks i joga – sojusznicy nauczyciela

Stres to cichy wróg głosu. Ćwiczenia oddechowe znane z jogi, np. oddech pudełkowy (4 sekundy wdech – 4 zatrzymanie – 4 wydech – 4 zatrzymanie), pomagają redukować napięcia w obrębie gardła i poprawiają kontrolę nad oddechem.

Głos to nie tylko narzędzie pracy – to część osobowości nauczyciela. Dbanie o niego jest formą profesjonalizmu i szacunku do samego siebie. Jak podkreślają foniatrzy, męczy nas nie mówienie, lecz mówienie bez oddechu i bez odpoczynku.
Warto o tym pamiętać, zanim pojawi się chrypka, która potrafi wyłączyć z pracy na długie tygodnie.

 

POLECANE KSIĄŻKI

  • 1. Kowalska, Anna. „Pierwsze dni w przedszkolu”. Warszawa: Wydawnictwo ABC, 2020. Książka przeznaczona dla dzieci w wieku przedszkolnym, pomagająca przejść przez pierwsze dni w przedszkolu. Dzięki prostym ilustracjom i tekstowi, dzieci mogą zrozumieć, co je czeka i jak poradzić sobie z nowymi wyzwaniami. Opowiada o emocjach, które mogą towarzyszyć maluchom, takich jak strach przed nowym środowiskiem, tęsknota za rodzicami czy pierwsze przyjaźnie.
  • 2. Nowak, Katarzyna. „Wielka przygoda Małego Misia w przedszkolu”. Kraków: Wydawnictwo Złote Pióro, 2018. Książka opowiada o małym misiu, który po raz pierwszy idzie do przedszkola. Dzieci towarzyszą mu w odkrywaniu nowych rówieśników, nauczycieli oraz codziennych aktywności. Książka jest pełna kolorowych ilustracji, które w sposób angażujący przedstawiają przedszkolne życie. Dzięki tej lekturze dzieci mogą poczuć się pewniej, wiedząc, czego się spodziewać w nowym miejscu.
  • 3. Pietrzyk, Krzysztof. „Tosia idzie do przedszkola”. Poznań: Wydawnictwo Mały Książę, 2019. Historia Tosi, małej dziewczynki, która zaczyna chodzić do przedszkola. Książka opisuje jej codzienne doświadczenia, relacje z innymi dziećmi oraz nauczycielami. Jest to opowieść o adaptacji, oswajaniu się z nowym otoczeniem i odkrywaniu radości z zabawy i nauki w grupie rówieśników. Książka pomaga dzieciom przygotować się do zmian i rozwijać umiejętności społeczne.
  • 4. Wiśniewska, Monika. „Co się dzieje w przedszkolu?”. Łódź: Wydawnictwo Bajka, 2021. Ta książka to przewodnik po życiu przedszkolnym. Dzieci uczą się o tym, jak przebiegają dni w przedszkolu, jakie zajęcia i zabawy je czekają. Książka jest napisana w formie pytań i odpowiedzi, dzięki czemu maluchy mogą angażować się w interakcję z tekstem. Pomaga rozwiać obawy związane z początkiem przedszkolnej edukacji i przygotowuje dzieci na wszelkie zmiany, które z nią wiążą.
  • 5.Zawisza, Marta. „Pierwszy dzień w przedszkolu”. Gdańsk: Wydawnictwo Dziecięce, 2017. Opowieść o dziecku, które po raz pierwszy stawia krok w przedszkolu. Dzięki prostemu językowi, książka jest dostępna dla najmłodszych dzieci. Zawiera ilustracje, które obrazują codzienne życie w przedszkolu – od porannego przyjścia, przez wspólne zabawy, po pożegnanie na koniec dnia. To doskonała lektura dla dzieci, które zaczynają swoją przygodę z przedszkolem, a także dla rodziców, którzy chcą je wesprzeć w adaptacji.