„Twój głos ma moc. Zadbaj o niego.”

Jak dbać o głos w pracy nauczyciela? Najczęstsze błędy, objawy przeciążenia i sposoby profilaktyki

Nauczyciele często chorują na gardło i krtań już w pierwszym roku pracy. Sprawdź, jak dbać o głos, uniknąć przeciążenia i stosować profilaktykę głosu w szkole.

Już w pierwszym roku pracy wielu nauczycieli zmaga się z problemami z gardłem i krtanią. Chrypka, ból, utrata głosu — to sygnały, których nie można lekceważyć. Głos jest podstawowym narzędziem w zawodzie pedagoga, a jego przeciążenie może prowadzić do poważnych chorób. Sprawdź, co mówią specjaliści i jak skutecznie chronić głos w pracy.

Głos – narzędzie, które pracuje bez przerwy

Każdy nauczyciel wie, jak trudno utrzymać uwagę uczniów w hałaśliwej klasie. W praktyce oznacza to codzienne mówienie przez kilka godzin, często podniesionym tonem. Głos jest więc nie tylko narzędziem, ale częścią tożsamości zawodowej pedagoga – przekazuje emocje, buduje relacje i autorytet.
Niestety, zbyt często nauczyciele zaczynają dbać o niego dopiero wtedy, gdy pojawi się problem.

Dlaczego nauczyciele chorują na gardło i krtań?

Specjaliści podkreślają, że wśród nauczycieli obserwuje się tzw. dysfonię zawodową – schorzenie wynikające z przeciążenia narządu głosu. Najczęstsze przyczyny to:

• mówienie zbyt głośno i długo bez przerw,

• stres, napięcie emocjonalne i nieprawidłowe oddychanie,

• suchy klimat pomieszczeń (zwłaszcza zimą przy ogrzewaniu),

• zła akustyka sal lekcyjnych,

• mówienie „na resztkach powietrza”, bez podparcia oddechowego,

• przemęczenie i brak regeneracji po infekcjach.

Foniatrzy zwracają uwagę, że większość młodych nauczycieli nie ma szkolenia z emisji głosu, mimo że to podstawa bezpiecznej pracy.

Objawy przeciążenia głosu – kiedy należy reagować

Pierwsze objawy są subtelne, ale szybko się nasilają:

• chrypka, drapanie w gardle,

• częste chrząkanie,

• suchość w ustach,

• łamanie się głosu,

• uczucie napięcia w szyi lub karku.

Jeśli objawy utrzymują się dłużej niż 2–3 dni, zalecana jest konsultacja z laryngologiem lub foniatrą. Długotrwałe przeciążenie może prowadzić do powstawania guzków głosowych lub przewlekłej dysfonii.

Jak dbać o głos w pracy nauczyciela – profilaktyka i dobre nawyki

Zdaniem specjalistów, nauczyciele powinni traktować swój głos tak, jak sportowiec traktuje mięśnie — z troską i świadomością.
Oto kilka zasad higieny głosu:

• Nawadniaj organizm – pij wodę niegazowaną małymi łykami przez cały dzień.

• Unikaj kawy i alkoholu – wysuszają śluzówki.

• Rób przerwy w mówieniu – każda chwila ciszy to regeneracja.

• Nie krzycz – jeśli uczniowie hałasują, użyj sygnałów niewerbalnych.

• Zadbaj o wilgotność powietrza w sali – idealnie 40–60%.

• Oddychaj przeponą – mówienie na pełnym oddechu odciąża krtań.

• Nie forsuj głosu w czasie choroby – lepiej wziąć dzień wolny niż doprowadzić do trwałego uszkodzenia.

Podparcie oddechowe – klucz do mocnego i zdrowego głosu

Większość problemów z głosem wynika z niewłaściwego oddychania. Właściwa technika, czyli tzw. podparcie oddechowe, polega na wykorzystywaniu przepony do kontrolowania wydechu. Dzięki temu głos jest stabilny, dźwięczny i nie wymaga krzyku.
Ćwiczenia oddechowe można wykonywać codziennie – np. przez 5 minut rano i po pracy. Prosty przykład:
wdech nosem – zatrzymanie powietrza – powolny wydech ustami przez 6 sekund.

Ćwiczenia, które warto wykonywać

• masaż karku i żuchwy przed lekcjami,

• delikatne mruczenie na wydechu („mmm”),

• rozluźnianie ramion i szyi,

• ćwiczenia artykulacyjne („pa-ta-ka”, „ma-mo-mi”),

• ćwiczenie „słomki” – mówienie przez cienką rurkę, które stabilizuje ciśnienie w drogach głosowych.

Relaks i joga – sojusznicy nauczyciela

Stres to cichy wróg głosu. Ćwiczenia oddechowe znane z jogi, np. oddech pudełkowy (4 sekundy wdech – 4 zatrzymanie – 4 wydech – 4 zatrzymanie), pomagają redukować napięcia w obrębie gardła i poprawiają kontrolę nad oddechem.

Głos to nie tylko narzędzie pracy – to część osobowości nauczyciela. Dbanie o niego jest formą profesjonalizmu i szacunku do samego siebie. Jak podkreślają foniatrzy, męczy nas nie mówienie, lecz mówienie bez oddechu i bez odpoczynku.
Warto o tym pamiętać, zanim pojawi się chrypka, która potrafi wyłączyć z pracy na długie tygodnie.